Πολλά κράτη – μέλη της ΕΕ είναι έτοιμα να κινητοποιηθούν για να διασφαλίσουν την ελεύθερη και άνευ όρων διέλευση πλοίων στα Στενά του Ορμούζ υπό τον «συνασπισμό των προθύμων» που ξεκίνησαν η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, δηλώνει στη συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα. Ο Α. Κόστα, ο οποίος βρίσκεται σήμερα στην Ελλάδα για να συμμετάσχει το απόγευμα στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών σε διάλογο με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, απορρίπτει πάντως κατηγορηματικά τη θέση ότι η ΕΕ βρίσκεται στο περιθώριο των διαπραγματεύσεων για την επίτευξη συμφωνίας για τον πόλεμο του Ιράν.

Οσον αφορά την τάση δημιουργίας «συνασπισμών των προθύμων», παρότι επισημαίνει ότι «ο κανόνας στην ΕΕ είναι να προχωράμε μαζί», θεωρεί ότι τέτοιοι συνασπισμοί επιτρέπουν σε ομάδες κρατών – μελών να προχωρούν πιο γρήγορα σε συγκεκριμένους τομείς αλλά και σε διεθνές επίπεδο για την αντιμετώπιση παγκόσμιων προβλημάτων. Για τις σχέσεις ΕΕ – ΗΠΑ επισημαίνει ότι ένας ισχυρός διατλαντικός δεσμός παραμένει ζωτικής σημασίας για την ευρωπαϊκή ασφάλεια και τονίζει ότι «παραμένουμε δεσμευμένοι να συνεχίσουμε να συνεργαζόμαστε εποικοδομητικά με τις ΗΠΑ σε όλα τα ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος». Αναφορικά με το άρθρο 42.7 της ΕΕ για τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας, η οποία έχει έρθει στο προσκήνιο μετά τις επιθέσεις με drones στις βρετανικές βάσεις στην Κύπρο και για την οποία θα συζητήσουν οι ευρωπαίοι ηγέτες στο διήμερο άτυπο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που ξεκινά αύριο στην Κύπρο, ο Α. Κόστα αναφέρεται στην προσπάθεια ενίσχυσης μιας κοινής κατανόησης μεταξύ των κρατών – μελών σχετικά με τον τρόπο λειτουργικής εφαρμογής του εν λόγω άρθρου, που έχει αναλάβει η Κάγια Κάλας.

Σχετικά με την Τουρκία δηλώνει ότι η ΕΕ έχει στρατηγικό συμφέρον για ένα σταθερό και ασφαλές περιβάλλον στην Ανατολική Μεσόγειο και για την ανάπτυξη μιας συνεργατικής και αμοιβαία επωφελούς σχέσης με την Τουρκία, τονίζοντας πάντως ότι η προώθηση των σχέσεων ΕΕ – Τουρκίας δεν μπορεί να επιτευχθεί με οποιοδήποτε κόστος και ότι η προτεραιότητα της ΕΕ θα είναι πάντα η προστασία των συμφερόντων των κρατών – μελών.

Η Ευρωπαϊκή Ενωση βρέθηκε για άλλη μία φορά στο περιθώριο, αυτή τη φορά όσον αφορά τον πόλεμο στο Ιράν, ο οποίος απειλεί άμεσα την ενεργειακή και οικονομική της σταθερότητα. Η απουσία της ΕΕ από τις διαπραγματεύσεις, σε αντίθεση με μεσολαβητές όπως το Πακιστάν, κατέδειξε τα όρια της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής. Βασίζεται η ΕΕ υπερβολικά στην εξωτερική διαμεσολάβηση στη Μέση Ανατολή και πώς αυτό εντάσσεται στον στόχο σας για μια πιο αυτόνομη εξωτερική πολιτική της ΕΕ;

Διαφωνώ. Μόλις επέστρεψα από μια επίσκεψη στις χώρες του Κόλπου για να εκφράσω την αλληλεγγύη μας με τους εταίρους μας και να ενισχύσω τις εκκλήσεις μας για μια διπλωματική λύση, και η ύπατη εκπρόσωπος Κάγια Κάλας επισκέφθηκε επίσης πρόσφατα την περιοχή. Ας μην ξεχνάμε ότι η ΕΕ ήταν για πολλά χρόνια στην πρώτη γραμμή των προηγούμενων διπλωματικών διαπραγματεύσεων με το Ιράν για την πυρηνική του πολιτική. Αλλά για να λειτουργήσει η διπλωματία και να επιτύχει αποτελέσματα, χρειαζόμαστε ολόκληρη τη διεθνή κοινότητα να τηρήσει τη διεθνή τάξη που βασίζεται σε κανόνες. Είμαστε σε συνεχή επαφή με εταίρους στην περιοχή και όλους τους σχετικούς παράγοντες, όπως το Πακιστάν. Και συμβάλλουμε στις συνεχιζόμενες προσπάθειες, ιδίως συνεργαζόμενοι με τις χώρες του Κόλπου και τους περιφερειακούς εταίρους, προκειμένου να επιτευχθεί μια ειρηνευτική συμφωνία και να διασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη σταθερότητα.

Η Ευρώπη υποστηρίζει το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, ένα ζήτημα που θα συζητηθεί επίσης κατά τη διάρκεια της άτυπης Συνόδου Κορυφής της ΕΕ στην Κύπρο, αλλά δεν κάνει αρκετά. Τι μπορεί να κάνει η ΕΕ συγκεκριμένα και πώς θα μπορούσε να διευκολύνει την αποκατάσταση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στα Στενά; Το άνοιγμα και το κλείσιμο εκ νέου των Στενών κατέδειξαν πόσο ασταθής είναι η κατάσταση.

Σε έναν ιδανικό κόσμο, θα είχαμε σαφή εντολή από το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών να σταματήσουμε κάθε είδους αποκλεισμό, αλλά δυστυχώς ζούμε σε μια άλλη πραγματικότητα. Επομένως, πρέπει να συνεχίσουμε να εργαζόμαστε προς αυτή την κατεύθυνση, επειδή ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ έχει τεράστιο οικονομικό αντίκτυπο σε όλο τον κόσμο και είναι προς το συμφέρον όλων να επιλυθεί αυτό το ζήτημα το συντομότερο δυνατό. Πολλά κράτη – μέλη της ΕΕ συμμετέχουν στον «συνασπισμό των προθύμων» που ξεκίνησαν η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο για τον σκοπό αυτό και είναι έτοιμα να κινητοποιηθούν για να διασφαλίσουν την ελεύθερη και άνευ όρων διέλευση πλοίων σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, ιδίως το Δίκαιο της Θάλασσας βάσει της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών. Η ΕΕ υποστηρίζει ενεργά αυτές τις προσπάθειες και συμμετείχε στη συνάντηση της περασμένης εβδομάδας, η οποία συγκέντρωσε περίπου 50 χώρες για να υποστηρίξουν αυτή την πρωτοβουλία.

Γενικότερα, η ΕΕ δυσκολεύεται να ανταποκριθεί γρήγορα σε ένα ανταγωνιστικό γεωπολιτικό περιβάλλον, όπου δυνάμεις όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα λαμβάνουν αποφάσεις πολύ πιο γρήγορα. Πώς μπορεί η ΕΕ ρεαλιστικά να επιταχύνει τη λήψη αποφάσεων και να ξεπεράσει τα αδιέξοδα, δεδομένου ότι η ψηφοφορία με ειδική πλειοψηφία βρίσκει αντίθετα διάφορα κράτη – μέλη;

Πρώτον, θέλω να τονίσω ότι η γρήγορη λήψη αποφάσεων δεν σημαίνει πάντα τη λήψη των σωστών αποφάσεων, όπως μπορούμε να δούμε ξεκάθαρα στις μέρες μας. Δεύτερον, είναι μια δύσκολη και πιθανώς άδικη σύγκριση. Η ΕΕ είναι η πιο προηγμένη υπερεθνική οντότητα στον κόσμο, αλλά δεν είναι ένα παραδοσιακό έθνος – κράτος όπως οι ΗΠΑ και η Κίνα. Η ΕΕ είναι διαφορετική, ασκεί εξουσία με λιγότερο άμεσους αλλά συχνά εξαιρετικά αποτελεσματικούς τρόπους, θέτοντας πρότυπα, διαμορφώνοντας παγκόσμιους κανόνες και επεκτείνοντας συνεργασίες και δίκτυα. Η ΕΕ είναι μια εθελοντική ένωση δημοκρατικών χωρών και έχει κανόνες και διαδικασίες. Αυτό μπορεί να φαίνεται ως αδυναμία βραχυπρόθεσμα, αλλά μακροπρόθεσμα πιστεύω ότι ακριβώς αυτό είναι το δυνατό μας σημείο.

Η Ευρώπη κινείται ολοένα και περισσότερο στο πλαίσιο των «συνασπισμών των προθύμων» για την επίλυση ζητημάτων. Ποιους κινδύνους βλέπετε σε μια τέτοια τάση, ειδικά όταν οι συνασπισμοί λαμβάνουν τη μορφή ad hoc σχηματισμών, και πώς θα μπορούσαμε να αποφύγουμε μια Ευρώπη «πολλαπλών ταχυτήτων»;

Στην ΕΕ ο κανόνας είναι να προχωράμε μαζί, επιτρέποντας παράλληλα σε ομάδες κρατών – μελών να προχωρούν πιο γρήγορα σε συγκεκριμένους τομείς, όπως η Σένγκεν ή το ευρώ. Εξωτερικά, αυτό δεν μας εμποδίζει να εργαστούμε σε άλλους σχηματισμούς για να αλληλεπιδρούμε καλύτερα με εταίρους από όλο τον κόσμο. Οι λεγόμενοι «συνασπισμοί των προθύμων», υπό την προϋπόθεση ότι εργάζονται εντός του πλαισίου του ΟΗΕ και του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, διευκολύνουν τον συντονισμό με τρίτες χώρες – εταίρους που είναι απαραίτητος για την αντιμετώπιση παγκόσμιων προβλημάτων. Αυτό ισχύει και για την τρέχουσα δουλειά για τη στήριξη της Ουκρανίας, την προετοιμασία εγγυήσεων ασφαλείας μόλις τελειώσει η ρωσική επιθετικότητα και όταν επιτευχθεί ειρηνευτική συμφωνία, και για τη συμμετοχή όχι μόνο ευρωπαϊκών χωρών αλλά και εταίρων από όλο τον κόσμο. Στο πλαίσιο του πολέμου στο Ιράν, πιο πρόσφατα, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο ηγούνται προσπαθειών με δεκάδες χώρες σχετικά με τη δυνατότητα μιας πολυμερούς αμυντικής αποστολής για την αποκατάσταση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, όταν οι συνθήκες ασφαλείας το επιτρέψουν. Αυτές οι πρωτοβουλίες δεν αντικαθιστούν τον ρόλο της ΕΕ, αλλά τον συμπληρώνουν, ιδίως σε τομείς εθνικής αρμοδιότητας.

Το άρθρο 42.7 έχει έρθει στο προσκήνιο μετά τις επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη σε βρετανικές στρατιωτικές βάσεις στην Κύπρο. Είναι ένα ζήτημα στην ατζέντα του άτυπου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στην Κύπρο. Ποια είναι η άποψή σας για το πώς μπορεί να λειτουργήσει;

Χτίζοντας πάνω στην εμπειρία που αποκτήθηκε τα προηγούμενα χρόνια, ιδιαίτερα μεταξύ 2019 και 2022, η ύπατη εκπρόσωπος ξεκίνησε νωρίτερα φέτος έναν προβληματισμό με στόχο την ενίσχυση μιας κοινής κατανόησης μεταξύ των κρατών – μελών σχετικά με τον τρόπο λειτουργικής εφαρμογής του άρθρου 42.7. Οι πρόσφατες εξελίξεις έχουν ήδη καταδείξει την ευρωπαϊκή αλληλεγγύη στην πράξη. Οταν η Κύπρος δέχτηκε επίθεση από τη Χεζμπολάχ, η Ελλάδα, η Γαλλία, η Ιταλία και η Ισπανία ανέπτυξαν στρατιωτικές δυνάμεις για να υποστηρίξουν την άμυνά της. Αυτό είναι ένα ισχυρό παράδειγμα ευρωπαϊκής αυτονομίας και ακλόνητης αλληλεγγύης.

Η άρνηση των Ευρωπαίων να συμμετάσχουν στρατιωτικά εναντίον του Ιράν ή να επιτρέψουν τη χρήση βάσεων έχει αναδείξει ρωγμές στην τάση να κατευνάσουν τον Τραμπ. Πιστεύετε ότι θα υπάρξει περαιτέρω ρήγμα στις σχέσεις ΕΕ – ΗΠΑ και πώς θα μπορούσε η ΕΕ να το αντιμετωπίσει;

Δεν πρόκειται για κατευνασμό κανενός, αλλά για την υπεράσπιση των συμφερόντων της ΕΕ και των ευρωπαίων πολιτών έναντι οποιασδήποτε μορφής εξαναγκασμού, διατηρώντας παράλληλα τη σχέση μας με τις ΗΠΑ. Η ΕΕ και οι ΗΠΑ έχουν μακρά ιστορία συνεργασίας. Ενας ισχυρός διατλαντικός δεσμός παραμένει ζωτικής σημασίας για την ασφάλειά μας και παραμένουμε δεσμευμένοι να συνεχίσουμε να συνεργαζόμαστε εποικοδομητικά με τις ΗΠΑ σε όλα τα ζητήματα κοινού ενδιαφέροντος. Ταυτόχρονα, η ΕΕ είναι σταθερή στη δέσμευσή της στις αρχές του διεθνούς δικαίου, της εδαφικής ακεραιότητας και της εθνικής κυριαρχίας, οι οποίες είναι απαραίτητες για την Ευρώπη και για τη διεθνή κοινότητα στο σύνολό της. Αυτές οι αρχές θα συνεχίσουν να καθοδηγούν τις πράξεις μας και τις σχέσεις μας με τους άλλους.

Η Ελλάδα και η Τουρκία βρίσκονται σε μια πορεία προσέγγισης, ωστόσο η Τουρκία επιστρέφει σε μια ρητορική εντάσεων, ενώ ταυτόχρονα η ΕΕ στοχεύει στην ενίσχυση της συνεργασίας ΕΕ – Τουρκίας. Πώς θα διασφαλίσετε ότι αυτή η εξέλιξη δεν θα θέσει σε κίνδυνο τα ζωτικά συμφέροντα ορισμένων χωρών, ιδίως της Ελλάδας και της Κύπρου;

Η ΕΕ έχει στρατηγικό συμφέρον για ένα σταθερό και ασφαλές περιβάλλον στην Ανατολική Μεσόγειο και για την ανάπτυξη μιας συνεργατικής και αμοιβαία επωφελούς σχέσης με την Τουρκία. Οπως έχει δηλώσει το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, η εποικοδομητική δέσμευση της ίδιας της Τουρκίας θα είναι καθοριστική για την προώθηση διαφόρων τομέων συνεργασίας. Η Τουρκία παραμένει υποψήφια χώρα και είμαστε φυσικά πολύ ικανοποιημένοι με τη βελτίωση των σχέσεων που έχουμε δει μεταξύ Τουρκίας και Ελλάδας τα τελευταία χρόνια, καθώς και με τη θετική δυναμική μεταξύ των δύο κυβερνήσεων. Η σχέση ΕΕ – Τουρκίας βασίζεται σε ισχυρούς οικονομικούς και εμπορικούς δεσμούς, μεταξύ άλλων μέσω της Τελωνειακής Ενωσης, που συνδέει τις επιχειρηματικές μας κοινότητες, τους επενδυτές και τους πολίτες μας. Η προώθηση των σχέσεων ΕΕ – Τουρκίας δεν μπορεί να επιτευχθεί με οποιοδήποτε κόστος. Η προτεραιότητα της ΕΕ θα είναι πάντα η προστασία των συμφερόντων των κρατών – μελών. Η γραμμή της ΕΕ στο Κυπριακό είναι πολύ σαφής. Παραμένουμε πλήρως προσηλωμένοι σε μια συνολική διευθέτηση του Κυπριακού, εντός του συμφωνημένου πλαισίου του ΟΗΕ, σύμφωνα με όλα τα σχετικά ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ και σύμφωνα με τις αρχές στις οποίες βασίζεται η Ενωση και το κεκτημένο. Καθώς κατευθυνόμαστε προς την Κύπρο αυτή την εβδομάδα για την άτυπη συνάντησή μας, είναι σημαντικό να επιβεβαιώσουμε εκ νέου αυτές τις αρχές.

Οι διαπραγματεύσεις για τον νέο προϋπολογισμό, τη «μητέρα όλων των μαχών», βρίσκονται σε εξέλιξη και διαφαίνονται δύσκολες. Η οικονομική εξίσωση θα συζητηθεί κατά τη διάρκεια του άτυπου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στην Κύπρο, καθώς και οι νέοι ίδιοι πόροι και η συμβολή του ΠΔΠ στην ανταγωνιστικότητα. Ποιες είναι οι προσδοκίες σας για την επίτευξη μιας κοινής γραμμής;

Κάθε διαπραγμάτευση μακροπρόθεσμου προϋπολογισμού έχει τις ανταγωνιστικές προτεραιότητές της και τις εξωτερικές προκλήσεις. Η διαπραγμάτευση του τρέχοντος ΠΔΠ έγινε στο δύσκολο και αβέβαιο σκηνικό της πανδημίας, και του προηγούμενου, κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης. Κάθε φορά επιτεύχθηκε συμφωνία και είμαι βέβαιος ότι αυτό θα συμβεί και για εμάς τώρα. Στόχος μας στην Κύπρο δεν είναι ακόμη να λάβουμε αποφάσεις. Αλλά πρέπει να προετοιμάσουμε το έδαφος για μια συμφωνία όπου οι φιλοδοξίες μας ταιριάζουν με το επαρκές επίπεδο πόρων, σε τομείς όπως η γεωργία και η συνοχή, αλλά και σε νέες προτεραιότητες, όπως η ενίσχυση της άμυνας και της ανταγωνιστικότητας. Οι ηγέτες θα συζητήσουν ξανά τον προϋπολογισμό τον Ιούνιο και οι εργασίες θα ενταθούν στη συνέχεια. Επειδή υπάρχει πολιτική, οικονομική και χρηματοοικονομική επιταγή για την επίτευξη συμφωνίας έως το τέλος του 2026. Αυτό είναι απολύτως απαραίτητο για να διασφαλιστεί ότι έχουμε αρκετό χρόνο για να θέσουμε σε εφαρμογή όλες τις δομές και τις διαδικασίες κατά τη διάρκεια του 2027, έτσι ώστε το νέο ΠΔΠ να τεθεί σε λειτουργία την 1η Ιανουαρίου 2028.